Na 30 jaar aids wellicht genezing in zicht

(Novum/AP) - AMSTERDAM - Zondag is het dertig jaar geleden dat de eerste gevallen van aids werden vastgesteld in de Verenigde Staten. En na al die tijd is er hoop op iets wat velen niet voor mogelijk hielden: genezing.

Deze hoop is gebaseerd op de behandeling van Timothy Ray Brown uit San Francisco, de eerste man ter wereld die ogenschijnlijk genezen is van aids. De specifieke behandeling die voor Brown succesvol bleek mag dan niet praktisch toepasbaar zijn, hij biedt wel aanknopingspunten voor nieuwe behandelmethoden in de toekomst.

Sinds de eerste vijf gevallen in 1981 werden vastgesteld in Los Angeles zijn meer dan 25 miljoen mensen aan aids overleden. Momenteel lijden meer dan 33 miljoen mensen aan de ziekte. Jaarlijks sterven zo'n twee miljoen mensen aan de gevolgen van aids, het merendeel in arme landen waar medicijnen schaars zijn. In de Verenigde Staten daarentegen is de levensverwachting van iemand met hiv slechts enkele maanden korter dan die van een gezond persoon. Veel patiënten hoeven slechts één pil per dag te nemen.

Dat was in 1995 wel anders toen bij Brown, op dat moment werkzaam als vertaler in Berlijn, werd vastgesteld dat hij seropositief was. In 2006 kreeg Brown, die vanwege bijwerkingen niet altijd medicijnen gebruikte, leukemie, een aandoening die niks te maken had met zijn hiv. Brown moest een stamceltransplantatie ondergaan. De arts die hem behandelde, de Duitse hematoloog Gero Hütter, besloot op meer in te zetten dan alleen op genezing van leukemie.

"Ik kon me herinneren dat ik in 1996 een rapport gelezen had over een groep mensen die waren blootgesteld aan hiv, maar niet ziek waren geworden", zegt Hütter. Deze mensen beschikken over een gen dat hen resistent maakt tegen hiv. Ongeveer een procent van de blanken heeft het gen en Hütter wilde voor Brown een stamceldonor uit deze groep.

Na een zoektocht in het donorregister vond Hütter een donor voor Brown en de transplantatie had plaats in februari 2007. Een jaar later was de leukemie terug, maar Brown was niet meer seropositief. In maart 2008 kreeg hij een tweede transplantatie van dezelfde donor om de leukemie te bestrijden. Brown, nu 45 jaar oud, heeft geen medicijnen meer nodig.

"Het is nu vier jaar geleden dat hij voor het laatst aidsremmers heeft genomen en er is geen spoor van hiv in zijn weefsel of bloed te vinden", aldus Hütter. Zelfs niet op plaatsen in het lichaam waar het virus jarenlang kan sluimeren.

Het succes van Browns behandeling heeft wetenschappers geïnspireerd andere behandelmethodes te onderzoeken. Zo kunnen artsen in de toekomst wellicht aan die bloedcellen die verantwoordelijk zijn voor het bestrijden van infectie het resistentiegen toevoegen om de bestrijding van hiv te bevorderen. In theorie zou dit het immuunsysteem dusdanig versterken dat aidsremmers niet langer nodig zijn voor de patiënt.

Wetenschappers hebben deze methode onlangs getest op enkele tientallen patiënten. Nu, ruim zes maanden na de proef, is het aantal infectiebestrijdende bloedcellen in het lichaam van de patiënten nog steeds 'significant hoger' dan voor de proef, aldus Matthew Sharp, een van de patiënten.

Er is meer tijd nodig om te bepalen of gentherapie inderdaad werkt en of het ook veilig is. Er lopen momenteel meerdere experimenten. Bij sommige wordt de medicatie van patiënten gestaakt en wordt er gekeken of de gemuteerde genen het virus bestrijden. De resultaten zijn tot dusver 'prachtig, maar de proeven kunnen nog steeds op niets uitlopen', aldus de arts Jacob Lalezari, die een van de experimentele onderzoeken leidt.

Ook is de behandeling niet haalbaar voor arme landen. "Ik wil niet dat mensen denken dat gentherapie iets is wat je bij 33 miljoen mensen kan gebruiken" aldus Anthony Fauci, directeur van het Amerikaanse Nationale Instituut voor Allergieën en Besmettelijke Ziektes.

'Er zijn nu wegen die we kunnen bewandelen' in de richting van een toekomst zonder aids, zegt arts en aidsdeskundige Michael Horberg. "Maar vandaag is het nog niet zo ver en morgen ook niet."

AIDS (dossiers)