'Afrika krijgt zwaar te lijden van opwarming'

(Novum/AP) - Afrika is één van de regio's die het meest te lijden zal hebben van de wereldwijde gevolgen van de opwarming. Dit terwijl het werelddeel mondiaal gezien verreweg de geringste uitstoot van broeikasgassen heeft. Dat melden wetenschappers van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).

De wetenschappers evalueerden vier jaar van onderzoeksgegevens naar voorspelde klimaatveranderingen in Afrika, waardoor zij een genuanceerd beeld kregen van mogelijke ontwikkelingen. Vervolgens werd gekeken naar de gevolgen van die scenario's voor een continent dat al kampt met water- en voedseltekorten, besmettelijke ziekten, oorlog en armoede.

Volgens de onderzoekers is het broeikaseffect niet alleen maar een kwestie van smeltende ijsbergen. Het is ook Lake Chad dat opdroogt, de gletsjers van de Kilimanjaro die verdwijnen en een toename van extreme weersverschijnselen, conflicten en honger in geheel Afrika.

Coleen Vogel van de Zuid-Afrikaanse Witwatersrand Universiteit stelt dat er veel aanwijzingen zijn op grond waarvan Afrika moet worden gerekend tot de meest bedreigde regio's. Zij voorspelt, met een slag om de arm want niets is zeker, voor 2050 een droger noord-noordwesten en zuid-zuidwesten; tegelijkertijd zouden het oosten en de centrale gebieden vochtiger worden.

De grootste bedreigingen voor Afrika zijn vermoedelijk stijging van het zeeniveau, droogten, hongersnoden, overstromingen, verspreiding van ziekten, verlies van flora- en faunasoorten, conflicttoename en extremere weersomstandigheden, aldus Vogel.

Peter Glieck van het Pacific Institute in Oakland waarschuwt dat temperatuurstijgingen tot zes graden Celsius zullen leiden tot grootschalige ecologische storingen, veranderingen in de beschikbaarheid van water en waarschijnlijk desastreuze gevolgen voor de landbouw. Veel plantensoorten zullen verdwijnen. Andere soorten zullen migreren, maar hun mogelijkheden zijn beperkt. Ze zullen het hogerop zoeken in de bergen of juist lager, naar de oceanen uitwijken, naar koelere maar nog altijd warmere breedtegraden in zowel noordelijk als zuidelijk Afrika. Dieren zullen waarschijnlijk dezelfde trajecten volgen.

"Zij zullen in essentie op zoek gaan naar hun optimale klimaat", aldus Guy Midgely van het South African National Biodiversity Institute.

Wereldwijd gezien luidt de voorspelling dat het zeeniveau tegen het einde van de 21ste eeuw mogelijk een meter zal zijn gestegen. Drie van de vijf kustgebieden die daardoor de grootste risico's zullen lopen, liggen in Afrika.

Als de temperaturen stijgen en het oppervlak aan droge gebieden toeneemt, kunnen conflicten over natuurlijke hulpbronnen als water toenemen. Glieck signaleert dat het conflict in Darfur deels draait om water en waarschuwt voor meer van dit soort conflicten.

Kathleen Miller van het National Center for Atmospheric Research voorspelt het ontstaan van 'klimaatvluchtelingen', mensen die door klimaatverandering op de vlucht zullen slaan voor rampen als overstromingen. Zij waarschuwt dat Afrika nu al meer dan genoeg vluchtelingen heeft en dat groei van dit aantal de zaken alleen maar erger zal maken.

Het grootste risico vormen onvoorspelbare rampen als stormvloeden, plotseling opkomende overstromingen en tropische wervelstormen. "Het opvallendste kenmerk van dit nieuwe klimaat is zijn onvoorspelbaarheid", stelt McKibben.

De ironie wil dat degenen die overwegend voor het nieuwe klimaat verantwoordelijk zijn, niet in Afrika wonen. Miller meent dan ook dat de bewoners van het noordelijk halfrond de morele verantwoordelijkheid hebben ervoor te zorgen dat het broeikaseffect binnen de perken blijft. Ook Glieck concludeert dat het niet Afrika is dat als eerste verantwoordelijk is en dat de grootste vervuilers behoren op te draaien voor de hoogste kosten.

De wetenschappers schatten dat het broeikaseffect inmiddels zulke vormen heeft aangenomen dat maatregelen die nu worden genomen pas in de tweede helft van de 21ste eeuw vrucht zullen dragen. "We moeten nu beginnen en het profijt in de tweede helft van de eeuw oogsten", stelt Bruce Hewitson, een van de coördinators van het IPCC-rapport.

Zij stellen tegelijkertijd dat Afrika niet per se hoeft te worden afgeschilderd als slachtoffer. Het continent kan een voortrekkersrol vervullen door bijvoorbeeld de promotie van zonne-energie, waterkrachtcentrales, filters op fabrieksschoorstenen en bescherming van zijn bossen.

"Waarom zou Afrika kiezen voor kolentechnologie (...), waarom niet een keuze voor de groene weg?" aldus Midgely. "Ik denk dat de hele wereld moet kiezen voor groene ontwikkeling, omdat met het scheppen van groene energiemarkten een sneeuwbaleffect wordt gecreëerd."